AI dan Privasi Data Malaysia: Lindungi Maklumat Peribadi Anda

⚠️ Pendedahan Afiliasi: Artikel ini mungkin mengandungi pautan afiliasi. Kami mungkin mendapat komisyen kecil jika anda membeli melalui pautan kami, tanpa kos tambahan kepada anda. Ini membantu kami terus menyediakan kandungan percuma berkualiti.

Setiap kali anda menggunakan aplikasi di telefon bimbit, membeli-belah dalam talian, atau sekadar melayari media sosial, anda meninggalkan jejak data digital. Data ini dikumpulkan, dianalisis, dan kadangkala digunakan oleh sistem kecerdasan buatan (AI) dengan cara yang mungkin tidak anda sedari atau bersetuju. Di Malaysia, dengan lebih 30 juta pengguna internet aktif, isu privasi data dalam era AI bukanlah kebimbangan teori semata-mata — ia adalah realiti harian yang mempengaruhi setiap rakyat.

n
Pendedahan: Artikel ini mengandungi pautan affiliate. Jika anda mendaftar melalui pautan kami, kami mungkin menerima komisyen kecil — tanpa sebarang kos tambahan kepada anda. Ini membantu kami terus menghasilkan panduan percuma dalam Bahasa Melayu.
📖 Baca juga: AI untuk Data Terbuka Kerajaan Malaysia: Manfaat Data Awam
📖 Baca juga: Cara Guna AI untuk Sandaran dan Pemulihan Data Perniagaan
n

nnn

Artikel ini membincangkan hak privasi digital rakyat Malaysia, risiko-risiko khusus yang berkaitan dengan AI macam pengikisan data (data scraping), pengecaman wajah, dan AI pengawasan, serta perbandingan antara perlindungan GDPR Eropah dan PDPA Malaysia dalam konteks AI.

nnnn

Isi Kandungan

Hak Privasi Digital Rakyat Malaysia

Privasi bukan sekadar konsep undang-undang — ia adalah hak asasi manusia yang diiktiraf secara antarabangsa. Perlembagaan Malaysia, walaupun tidak secara eksplisit menyebut "privasi digital," memberikan perlindungan asas melalui Perkara 5 (kebebasan diri) dan interpretasi yang berkembang oleh mahkamah tentang hak peribadi.

Dalam era AI, hak privasi digital rakyat Malaysia merangkumi beberapa dimensi penting:

Hak untuk mengetahui: Anda berhak tahu data apa yang dikumpul tentang anda dan untuk tujuan apa

Hak untuk mengakses: Anda berhak meminta salinan data peribadi anda yang dipegang oleh organisasi

Hak untuk membetulkan: Jika data anda tidak tepat, anda berhak meminta ia diperbetulkan

Hak untuk menarik persetujuan: Anda boleh menarik balik kebenaran untuk memproses data anda dalam situasi tertentu

Hak untuk membuat aduan: Jika hak privasi anda dilanggar, anda boleh membuat laporan kepada Jabatan Perlindungan Data Peribadi

Memahami hak-hak ini adalah langkah pertama dalam melindungi privasi digital anda dalam era AI yang semakin kompleks.

nnnn

Data Scraping AI: Bagaimana Data Anda Dikumpul Tanpa Pengetahuan Anda

Data scraping merujuk kepada proses automatik di mana perisian mengekstrak data dalam jumlah besar daripada laman sesawang dan platform dalam talian. Syarikat-syarikat AI besar sering menggunakan teknik ini untuk mengumpul data latihan bagi model-model AI mereka — termasuk teks, gambar, video, dan audio yang anda muat naik ke internet.

Bayangkan ini: foto-foto anda di Instagram, ulasan-ulasan yang anda tulis di forum dalam talian, atau komen-komen anda di laman berita — semua ini mungkin telah digunakan untuk melatih model AI tanpa kebenaran eksplisit anda. Walaupun kebanyakan platform menyatakan dalam Terma Perkhidmatan mereka bahawa mereka boleh menggunakan kandungan anda, ramai pengguna tidak menyedari implikasi sebenar ini.

Kes-kes data scraping yang mengejutkan termasuklah:

Model AI imej macam Stable Diffusion dan DALL-E yang dilatih menggunakan berbilion imej dari internet, termasuk karya artis tanpa kebenaran mereka

Model bahasa besar (LLM) macam GPT yang dilatih menggunakan kandungan dari forum, blog, dan laman sesawang yang kebanyakannya dibuat oleh manusia tanpa pampasan

Syarikat pengenalan wajah yang telah mengikis miliaran gambar daripada platform media sosial untuk membina pangkalan data pengecaman

Di Malaysia, amalan data scraping ini berada dalam zon kelabu undang-undang. PDPA 2010 mungkin tidak secara jelas merangkumi semua senario data scraping, terutamanya apabila data tersebut dianggap "awam" walaupun ia mengandungi maklumat peribadi.

Pengecaman Wajah dan Privasi: Ancaman Nyata kepada Rakyat Malaysia

Teknologi pengecaman wajah menggunakan AI untuk mengenal pasti atau mengesahkan identiti seseorang berdasarkan ciri-ciri wajah mereka. Walaupun teknologi ini mempunyai kegunaan yang sah macam membuka kunci telefon bimbit atau mengesahkan identiti di lapangan terbang, penggunaannya yang meluas menimbulkan kebimbangan privasi yang serius.

Di Malaysia, pengecaman wajah semakin digunakan dalam pelbagai konteks:

nnnn

Sistem kehadiran di tempat kerja dan sekolah

Kawalan akses di bangunan dan kemudahan awam

Sistem keselamatan di pusat membeli-belah dan kawasan perumahan

Proses pengesahan identiti dalam perkhidmatan kewangan dan kerajaan

Masalah utama dengan pengecaman wajah dari sudut privasi ialah ia memungkinkan pengawasan massa yang tidak dapat dielak. Berbeza dengan kad pengenalan yang hanya dipersembahkan apabila diminta, wajah anda sentiasa terdedah di tempat awam. Ini bermakna pergerakan anda boleh dijejaki tanpa pengetahuan atau persetujuan anda.

Kajian telah menunjukkan bahawa sistem pengecaman wajah yang ada di pasaran menunjukkan kadar ralat yang lebih tinggi untuk wajah-wajah Asia, wanita, dan individu berkulit gelap. Di Malaysia, dengan populasi berbilang kaum, ini menimbulkan kebimbangan tentang keadilan dan potensi diskriminasi.

AI Surveillance Kerajaan: Keselamatan vs Privasi

Kerajaan di seluruh dunia, termasuk Malaysia, semakin menggunakan AI untuk tujuan keselamatan awam dan penguatkuasaan undang-undang. Kamera CCTV yang dilengkapi dengan AI pengecaman wajah, analisis tingkah laku dalam talian, dan pemantauan media sosial secara automatik adalah antara contoh penggunaan AI surveillance oleh pihak berkuasa.

Walaupun tujuan-tujuan ini sering dinyatakan sebagai keperluan keselamatan awam, penggunaan AI surveillance yang tidak terkawal menimbulkan beberapa kebimbangan asas:

Kesan menakut-nakutkan (chilling effect): Apabila orang tahu mereka dipantau, mereka mungkin menahan diri daripada menggunakan kebebasan bersuara, berhimpun, atau menyertai aktiviti politik yang sah

Penyalahgunaan data: Data yang dikumpul untuk satu tujuan boleh disalahgunakan untuk tujuan lain, termasuk diskriminasi politik atau penindasan perbezaan pendapat

Kekurangan pengawasan (oversight): Tanpa mekanisme pengawasan yang kuat, sukar untuk memastikan bahawa AI surveillance digunakan secara sah dan berkadar

Risiko keselamatan data: Pangkalan data besar yang mengandungi data biometrik rakyat menjadi sasaran menarik untuk penggodaman dan kebocoran data

Malaysia perlu menimbangkan dengan teliti keseimbangan antara keperluan keselamatan awam yang sah dengan perlindungan hak asasi rakyat dalam pembangunan dasar AI surveillance kerajaan.

General Data Protection Regulation (GDPR) Eropah, yang berkuat kuasa sejak 2018, sering dijadikan "piawaian emas" dalam perlindungan data peribadi global. Bagaimana perlindungan yang diberikan kepada rakyat Malaysia di bawah PDPA 2010 berbanding dengan GDPR?

Terdapat beberapa perbezaan ketara antara kedua-dua kerangka undang-undang ini yang mempengaruhi tahap perlindungan privasi dalam konteks AI:

Hak untuk dilupakan (Right to erasure): GDPR memberikan hak yang kukuh untuk meminta penghapusan data peribadi dalam situasi-situasi tertentu. PDPA Malaysia tidak secara eksplisit mengiktiraf hak ini dengan sama kuatnya.

Keputusan automatik (Automated decision-making): GDPR Artikel 22 memberikan hak untuk tidak tertakluk kepada keputusan yang dibuat semata-mata oleh pemprosesan automatik, termasuk profiling. PDPA tidak mempunyai peruntukan yang setara.

Pemberitahuan pelanggaran data: GDPR memerlukan pemberitahuan pelanggaran data dalam tempoh 72 jam. PDPA tidak mempunyai tempoh masa yang ditetapkan secara eksplisit.

Penalti: GDPR boleh mengenakan denda sehingga €20 juta atau 4% daripada perolehan tahunan global. Penalti PDPA Malaysia jauh lebih rendah.

Privasi sejak rekaan (Privacy by design): GDPR mewajibkan privasi dimasukkan dalam rekaan sistem dari awal. PDPA lebih kepada prinsip-prinsip umum pemprosesan data.

Perbezaan-perbezaan ini bermakna rakyat Malaysia secara umumnya menikmati tahap perlindungan yang lebih rendah berbanding rakyat EU dalam konteks AI. Walau bagaimanapun, pindaan PDPA yang sedang dalam proses diharapkan dapat mengisi jurang-jurang ini.

Siapakah antara kita yang benar-benar membaca terma dan syarat sepenuhnya sebelum menekan butang "Bersetuju"? Kajian menunjukkan bahawa ia akan mengambil masa beratus jam setahun untuk membaca semua polisi privasi platform yang kita gunakan. Dalam konteks AI, ini menimbulkan persoalan serius tentang kesahihan "persetujuan" yang diberikan.

Persetujuan yang bermakna dalam konteks AI perlu memenuhi syarat-syarat tertentu:

Bebas: Diberi tanpa paksaan dan terdapat pilihan sebenar untuk menolak

Khusus: Untuk tujuan-tujuan tertentu, bukan persetujuan umum yang luas

Berinformasi: Pengguna faham apa yang mereka bersetuju

Tidak meragukan: Tindakan yang jelas, bukan sekadar tidak membantah

Amalan semasa di mana syarikat menggunakan "dark patterns" — rekaan antara muka yang dengan sengaja mengelirukan untuk mendapatkan persetujuan — perlu diatasi melalui regulasi yang lebih ketat dan penguatkuasaan yang berkesan di Malaysia.

Kedaulatan Data Malaysia (Data Sovereignty)

Kedaulatan data merujuk kepada prinsip bahawa data rakyat sesebuah negara perlu tertakluk kepada undang-undang dan tadbir urus negara tersebut. Dalam era AI, di mana data sering diproses di pelayan yang terletak di negara lain dan digunakan untuk melatih model AI yang dikendalikan oleh syarikat asing, kedaulatan data menjadi isu strategik yang kritikal.

Malaysia perlu membangunkan dasar kedaulatan data yang komprehensif yang merangkumi:

Keperluan penyimpanan data tempatan (data localization) untuk data sensitif rakyat Malaysia

Kawalan ke atas pemindahan data peribadi ke luar negara, terutamanya ke negara-negara tanpa tahap perlindungan yang mencukupi

Hak kerajaan untuk mengakses data penting yang disimpan oleh syarikat teknologi asing beroperasi di Malaysia

Kerjasama serantau ASEAN dalam membangunkan piawaian bersama kedaulatan data

Langkah Praktikal untuk Melindungi Privasi Anda dalam Era AI

Walaupun regulasi kerajaan memainkan peranan penting, anda juga boleh mengambil langkah-langkah praktikal untuk melindungi privasi digital anda daripada penggunaan AI yang tidak beretika:

Semak tetapan privasi: Secara kerap semak dan kemaskini tetapan privasi pada semua aplikasi dan platform yang anda gunakan di telefon bimbit anda

Hadkan kebenaran aplikasi: Jangan berikan kebenaran yang tidak perlu kepada aplikasi — adakah aplikasi cuaca benar-benar perlu akses kepada kenalan anda?

Gunakan VPN: Virtual Private Network membantu melindungi aktiviti dalam talian anda daripada pemantauan oleh pihak ketiga

Berhati-hati dengan AI chatbots: Jangan berkongsi maklumat peribadi sensitif dengan chatbot AI kerana ia mungkin digunakan untuk tujuan latihan

Fahami polisi privasi: Sekurang-kurangnya baca bahagian utama polisi privasi, terutamanya cara data anda dikongsi dengan pihak ketiga

Gunakan perkhidmatan yang mengutamakan privasi: Pilih enjin carian, pelayar, dan aplikasi pesanan yang mempunyai komitmen kukuh terhadap privasi

Untuk memahami kerangka undang-undang yang melindungi anda, baca panduan lengkap kami tentang PDPA Malaysia dan AI, serta perbincangan yang lebih luas tentang etika AI Malaysia.

🔤 Rekomendasi: Grammarly

Sebelum hantar apa-apa tulisan dalam Bahasa Inggeris — semak dulu dengan Grammarly. Pelan percuma dah cukup untuk kegunaan harian. Premium (RM35/bulan) tambah cadangan gaya penulisan + penjana ayat AI.

→ Cuba Grammarly Percuma