Regulasi AI Malaysia: Rangka Kerja Undang-Undang AI Masa Depan

⚠️ Pendedahan Afiliasi: Artikel ini mungkin mengandungi pautan afiliasi. Kami mungkin mendapat komisyen kecil jika anda membeli melalui pautan kami, tanpa kos tambahan kepada anda. Ini membantu kami terus menyediakan kandungan percuma berkualiti.

Teknologi kecerdasan buatan (AI) sedang mengubah landskap ekonomi, sosial, dan politik Malaysia dengan pantas. Daripada sistem sokongan keputusan dalam sektor perbankan hingga kepada pemprosesan data besar di industri telekomunikasi, AI kini hadir di setiap lapisan kehidupan moden. Namun bersama kemajuan ini datang tanggungjawab besar — keperluan untuk rangka kerja undang-undang yang jelas, komprehensif, dan relevan bagi memastikan AI digunakan secara saksama, selamat, dan bertanggungjawab.

n
Pendedahan: Artikel ini mengandungi pautan affiliate. Jika anda mendaftar melalui pautan kami, kami mungkin menerima komisyen kecil — tanpa sebarang kos tambahan kepada anda. Ini membantu kami terus menghasilkan panduan percuma dalam Bahasa Melayu.
n

nnn

Malaysia kini berdiri di persimpangan kritikal. Di satu sisi, terdapat desakan untuk memanfaatkan AI bagi memacu pertumbuhan ekonomi digital dan mencapai matlamat Ekonomi MADANI. Di sisi lain, terdapat kebimbangan yang sah tentang implikasi AI terhadap hak asasi manusia, privasi data, keselamatan awam, dan keadilan sosial. Menyeimbangkan kedua-dua keperluan ini adalah cabaran utama yang dihadapi oleh penggubal dasar Malaysia hari ini.

Artikel ini membincangkan status semasa regulasi AI Malaysia, cabaran yang dihadapi, dan hala tuju dasar yang perlu diambil untuk membina ekosistem AI yang sihat dan dipercayai.

nnnn

Isi Kandungan

Malaysia National AI Roadmap: Asas Pembangunan AI Negara

Malaysia telah mengambil langkah awal yang signifikan dengan melancarkan Malaysia National AI Roadmap (AI-RMAP) melalui MDEC. Peta jalan ini menggariskan strategi pembangunan AI negara merangkumi tempoh 2021 hingga 2025, memberi tumpuan kepada lima sektor utama: perkhidmatan awam, pembuatan, pertanian, kesihatan, dan pendidikan.

AI-RMAP bukan sekadar dokumen dasar — ia merupakan cetak biru operasi yang menentukan bagaimana Malaysia akan mengintegrasikan AI ke dalam ekonomi digital. Antara matlamat utama AI-RMAP ialah:

Melatih 20,000 pakar AI menjelang 2025 melalui program peningkatan kemahiran

Membangunkan 1,000 syarikat AI yang berdaya saing secara global

Menjadikan Malaysia sebagai hab AI serantau di Asia Tenggara

Mewujudkan persekitaran regulasi yang menyokong inovasi AI bertanggungjawab

Mengintegrasikan prinsip etika AI dalam semua peringkat pembangunan teknologi

Walau bagaimanapun, AI-RMAP lebih bersifat strategik berbanding perundangan. Ia tidak mempunyai kuasa undang-undang yang mengikat, yang bermakna pelaksanaannya bergantung kepada komitmen sukarela sektor awam dan swasta. Inilah jurang yang perlu ditangani oleh Malaysia dalam fasa seterusnya perkembangan dasar AI negara.

Untuk memahami konteks yang lebih luas, penting untuk menyedari bahawa Malaysia beroperasi dalam ekosistem digital global yang semakin kompleks. Keputusan regulasi yang dibuat hari ini akan menentukan daya saing Malaysia dalam ekonomi AI global untuk dekad yang akan datang.

nnnn

Impak EU AI Act terhadap Ekosistem AI Malaysia

Walaupun Malaysia bukan ahli Kesatuan Eropah, EU Artificial Intelligence Act yang diluluskan pada 2024 mempunyai impak langsung terhadap perniagaan Malaysia yang beroperasi di pasaran Eropah atau menggunakan teknologi buatan syarikat EU.

EU AI Act mengklasifikasikan sistem AI mengikut tahap risiko:

Risiko Tidak Boleh Diterima: AI yang dilarang sepenuhnya, macam sistem penilaian sosial oleh kerajaan dan manipulasi subliminal

Risiko Tinggi: AI dalam infrastruktur kritikal, perkhidmatan awam, pengambilan pekerja, dan pendidikan — memerlukan pematuhan ketat

Risiko Sederhana: Chatbot dan sistem AI generatif memerlukan pendedahan yang jelas kepada pengguna

Risiko Rendah: Permainan video berkuasa AI dan penapis spam — pematuhan minimum diperlukan

Syarikat Malaysia yang mengeksport produk AI ke EU atau menggunakan model AI dari pembekal EU perlu mematuhi peraturan ini. Ini bermakna Malaysia secara tidak langsung dipaksa untuk meningkatkan standard pengurusan AI domestiknya agar setanding dengan norma global. Bagi mereka yang ingin memahami lebih lanjut tentang etika AI di Malaysia, memahami kerangka EU AI Act adalah titik permulaan yang baik.

Impak ekonomi daripada EU AI Act terhadap Malaysia juga tidak boleh diabaikan. Syarikat Malaysia yang tidak mematuhi standard ini berisiko kehilangan akses kepada pasaran EU yang bernilai berbilion Euro. Ini menjadikan pematuhan dengan standard AI antarabangsa bukan sekadar isu etika, tetapi juga keperluan perniagaan yang kritikal.

SC Malaysia: Mengawal Selia AI dalam Sektor Kewangan

Suruhanjaya Sekuriti Malaysia (SC) telah menjadi antara badan kawal selia yang paling proaktif dalam menangani isu AI di Malaysia. Garis panduan AI yang dikeluarkan oleh SC memberi tumpuan kepada penggunaan AI dalam pasaran modal, termasuk:

nnnn

Penggunaan algoritma dagangan frekuensi tinggi (high-frequency trading)

Sistem nasihat pelaburan berasaskan AI (robo-advisors)

Pengesanan penipuan dan pemantauan pasaran menggunakan pembelajaran mesin

Pengurusan risiko berasaskan AI oleh pengurus aset berlesen

SC mensyaratkan bahawa sebarang sistem AI yang digunakan dalam aktiviti pasaran modal perlu melalui proses validasi dalaman, mempunyai mekanisme audit yang jelas, dan boleh dijelaskan kepada pihak berkuasa apabila diperlukan. Prinsip explainability — atau kebolehjelasan AI — menjadi teras dalam pendekatan pengawalseliaan SC.

Lebih jauh daripada itu, SC juga mensyaratkan bahawa syarikat yang menggunakan sistem AI dalam pengambilan keputusan pelaburan perlu mendedahkan penggunaan tersebut kepada pelabur. Ketelusan ini penting untuk mengekalkan kepercayaan pelabur dalam ekosistem pasaran modal Malaysia yang semakin digital.

BNM dan Garis Panduan AI untuk Institusi Perbankan

Bank Negara Malaysia (BNM) telah mengeluarkan Policy Document on Risk Management in Technology (RMiT) yang secara khususnya menyentuh penggunaan AI dalam institusi kewangan. BNM mewajibkan bank dan institusi kewangan untuk:

Melaksanakan penilaian risiko menyeluruh sebelum menggunakan sistem AI

Memastikan data latihan model AI bebas daripada bias diskriminatori

Mewujudkan jawatan Ketua Risiko AI atau menyepadukan tanggungjawab AI ke dalam fungsi pengurusan risiko sedia ada

Mengekalkan log audit yang lengkap bagi semua keputusan kritikal yang dibuat oleh sistem AI

Menjalankan ujian beban dan simulasi senario kegagalan sistem AI secara berkala

Garis panduan BNM ini antara yang paling komprehensif di Asia Tenggara, mencerminkan komitmen Malaysia untuk membangunkan sektor kewangan digital yang selamat dan dipercayai. Institusi kewangan yang gagal mematuhi garis panduan ini berisiko dikenakan tindakan penguatkuasaan oleh BNM, termasuk denda dan sekatan operasi.

Selain itu, BNM juga telah menerbitkan panduan khusus mengenai penggunaan AI dalam sistem pembayaran, pengurusan risiko likuiditi, dan pengesanan pengubahan wang haram. Ini menunjukkan komitmen serius kerajaan Malaysia untuk memastikan AI digunakan secara bertanggungjawab dalam sektor kewangan. Ini juga berkaitan rapat dengan perbincangan tentang masa depan AI di Malaysia yang lebih luas.

MCMC dan Regulasi Kandungan AI

Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia Malaysia (MCMC) menghadapi cabaran unik dalam mengawal selia kandungan yang dijana oleh AI. Dengan kemunculan teknologi macam deepfake, teks yang dijana oleh AI, dan gambar sintetik, MCMC perlu mengemaskini rangka kerja regulasinya secara berterusan.

Di bawah Akta Komunikasi dan Multimedia 1998 (CMA 1998), MCMC mempunyai bidang kuasa untuk mengawal selia kandungan dalam talian, termasuk kandungan yang dijana oleh AI. Walau bagaimanapun, undang-undang ini digubal jauh sebelum AI generatif wujud, menjadikannya tidak mencukupi untuk menangani cabaran semasa sepenuhnya.

Isu utama yang perlu ditangani oleh MCMC termasuk:

Pelabelan kandungan AI: Mewajibkan penanda yang jelas bahawa sesuatu kandungan dijana oleh AI

Deepfake dan manipulasi media: Undang-undang khusus terhadap deepfake berniat jahat

Maklumat palsu berkuasa AI: Mengesan dan menghalang penyebaran disinformasi yang dihasilkan secara automatik

Hak cipta kandungan AI: Kerangka hak milik intelektual untuk hasil kerja yang dibuat oleh AI

Malaysia AI Regulatory Sandbox: Inovasi dalam Persekitaran Terkawal

Salah satu pendekatan paling progresif Malaysia dalam regulasi AI ialah konsep regulatory sandbox. Dalam model ini, syarikat teknologi dibenarkan menguji produk dan perkhidmatan AI baharu dalam persekitaran terkawal tanpa perlu mematuhi semua peraturan sedia ada secara penuh.

BNM telah memperkenalkan Financial Technology Regulatory Sandbox yang membolehkan syarikat fintech — termasuk mereka yang menggunakan AI — untuk beroperasi dalam had yang ditetapkan sambil bekerja sama dengan pihak berkuasa untuk membentuk rangka kerja regulasi yang sesuai.

Kelebihan pendekatan sandbox ialah:

Membolehkan inovasi berlaku tanpa halangan birokrasi yang berlebihan

Memberi data dunia sebenar kepada pengawal selia untuk membuat keputusan dasar yang lebih tepat

Mengurangkan risiko inovasi untuk syarikat permulaan (startup) AI tempatan

Mempercepatkan pembangunan regulasi berdasarkan pengalaman praktikal

Selain BNM, SC Malaysia juga menjalankan program sandbox serupa untuk inovasi pasaran modal, manakala MCMC sedang merangka sandbox bagi sektor media digital. Koordinasi antara sandbox ini akan menjadi penting untuk memastikan pendekatan regulasi AI yang konsisten merentasi sektor.

Kedudukan Malaysia dalam Perjanjian AI Global

Di peringkat antarabangsa, Malaysia telah mengambil pendirian yang cermat dan pragmatik terhadap perjanjian AI global. Malaysia adalah ahli ASEAN yang komited kepada ASEAN Guide on AI Governance and Ethics — dokumen panduan yang dipersetujui bersama oleh negara-negara ASEAN untuk memastikan perkembangan AI yang saksama dan bertanggungjawab di rantau ini.

Dalam forum PBB, Malaysia menyokong prinsip AI yang tertumpu kepada manusia (human-centric AI) dan memastikan bahawa negara-negara membangun tidak ditinggalkan dalam revolusi AI. Malaysia juga terlibat aktif dalam perbincangan mengenai AI di peringkat G20 dan UNESCO.

Penglibatan aktif Malaysia dalam forum antarabangsa ini memberi Malaysia peluang untuk mempengaruhi norma global AI yang akan memberi kesan kepada semua negara berkembang, bukan sekadar Malaysia. Ini adalah peluang strategik yang perlu dimanfaatkan dengan sepenuhnya.

Cabaran dan Langkah Seterusnya

Walaupun Malaysia telah membuat kemajuan yang ketara, beberapa cabaran utama masih perlu ditangani:

Kekurangan undang-undang AI yang komprehensif: Malaysia belum mempunyai satu akta khusus AI macam EU AI Act — ini jurang besar yang perlu diisi segera

Kapasiti pengawal selia: Badan kawal selia memerlukan lebih ramai pakar teknikal AI untuk melaksanakan pengawasan yang berkesan

Koordinasi antara agensi: BNM, SC, MCMC, MDEC dan kementerian berkaitan perlu beroperasi dalam kerangka yang lebih bersepadu

Kesedaran awam: Rakyat Malaysia perlu lebih memahami hak mereka dalam era AI untuk dapat mengawal selia penggunaannya secara demokratik

Masa depan regulasi AI Malaysia bergantung kepada keupayaan kerajaan untuk mengimbangi antara menggalakkan inovasi dan melindungi kepentingan awam. Dengan komitmen yang betul dan kolaborasi antara kerajaan, industri, akademia, dan masyarakat sivil, Malaysia boleh menjadi contoh terbaik untuk negara-negara ASEAN dalam tadbir urus AI yang bertanggungjawab dan progresif.

Langkah Malaysia Menuju Regulasi AI Komprehensif

Di sebalik rangka kerja sedia ada, Malaysia sedang mengambil langkah lebih berani dalam membina regulasi AI yang komprehensif dan menyeluruh. Proses ini mencerminkan kesedaran bahawa garis panduan sukarela sahaja tidak mencukupi untuk memastikan pembangunan AI yang selamat dan bertanggungjawab dalam jangka panjang.

Malaysia sedang merangka AI Act sendiri, dengan perundingan awam yang dijangka bermula pada tahun 2025. Dokumen dasar ini akan menggariskan keperluan mandatori bagi penggunaan AI dalam sektor kritikal, termasuk kesihatan, kewangan, dan infrastruktur awam. Pendekatan ini selari dengan trend global di mana negara-negara maju berlumba-lumba memperkenalkan undang-undang AI yang komprehensif.

Prinsip utama yang mendasari rangka kerja regulasi ini ialah proportionality dan risk-based approach — dua konsep yang dipinjam daripada EU AI Act. Maksudnya, beban regulasi akan dikenakan secara berpadanan dengan tahap risiko sistem AI. Aplikasi AI berisiko tinggi macam sistem pengenalan muka oleh pihak berkuasa atau algoritma keputusan perubatan akan tertakluk kepada keperluan lebih ketat berbanding aplikasi berisiko rendah macam chatbot perkhidmatan pelanggan biasa.

Dalam ekosistem ini, MDEC (Malaysia Digital Economy Corporation) berperanan sebagai badan koordinasi regulasi AI kebangsaan. MDEC bertindak sebagai jambatan antara industri, kerajaan, dan komuniti penyelidikan untuk memastikan regulasi yang digubal adalah praktikal, tidak membebankan inovasi, dan selaras dengan piawaian antarabangsa.

Langkah-langkah proaktif ini memposisikan Malaysia sebagai antara negara ASEAN pertama yang memiliki ekosistem regulasi AI yang matang — satu kelebihan kompetitif yang signifikan dalam menarik pelaburan teknologi dan bakat AI global.

🔤 Rekomendasi: Grammarly

Sebelum hantar apa-apa tulisan dalam Bahasa Inggeris — semak dulu dengan Grammarly. Pelan percuma dah cukup untuk kegunaan harian. Premium (RM35/bulan) tambah cadangan gaya penulisan + penjana ayat AI.

→ Cuba Grammarly Percuma